జన గళం జాతీయ డెస్క్: దేశంలో స్వేచ్ఛగా, నిష్పక్షపాతంగా ఎన్నికలు నిర్వహించడంలో అత్యంత కీలక పాత్ర పోషించే భారత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ పదవికి రాజ్యాంగంలో ఎంతో విశిష్ట స్థానం కల్పించారు. స్వయంప్రతిపత్తి గల ఈ రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవిలో ఉన్న వ్యక్తిని కేవలం ప్రభుత్వ పెద్దలు లేదా మరే ఇతర వ్యక్తులు నేరుగా తమ ఇష్టానుసారం తొలగించే అధికారం ఏమాత్రం లేదు. ఎన్నికల సంఘం ఎవరి ఒత్తిడులకు తలొగ్గకుండా నిష్పాక్షికంగా పనిచేసేందుకు వీలుగా రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆర్టికల్ 324(5) ద్వారా సీఈసీ తొలగింపు ప్రక్రియను అత్యంత కఠినతరంగా రూపొందించారు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని పదవి నుంచి తొలగించడానికి పార్లమెంట్లో ఎలాంటి మహాభియోగ తీర్మానం ప్రవేశపెడతారో, అచ్చం అదే తరహాలో అత్యంత క్లిష్టమైన ప్రక్రియ ద్వారా మాత్రమే ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ను ఆ బాధ్యతల నుంచి తప్పించే అవకాశం ఉంటుందని న్యాయనిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
సీఈసీని పదవి నుంచి తొలగించాలనే ప్రతిపాదనను ముందుగా పార్లమెంటు ఉభయ సభల్లో ఏదో ఒక సభలో ప్రవేశపెట్టాల్సి ఉంటుంది. ఈ అభిశంసన తీర్మానాన్ని లోక్సభలో ప్రవేశపెట్టాలంటే కనీసం వంద మంది సభ్యులు, అదే రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టాలంటే కనీసం యాభై మంది సభ్యులు తప్పనిసరిగా ఆ నోటీసుపై సంతకాలు చేయాల్సి ఉంటుంది. ఆ సంతకాలతో కూడిన తీర్మానాన్ని సభా వ్యవహారాల నిబంధనల ప్రకారం లోక్సభ స్పీకర్కు లేదా రాజ్యసభ ఛైర్మన్కు అందజేయాలి. ఆ నోటీసును స్వీకరించిన అనంతరం సభాధ్యక్షులు అందులోని ఆరోపణల తీవ్రతను, ఆధారాలను ప్రాథమికంగా పరిశీలిస్తారు. నోటీసును ఆమోదించాలా లేదా తిరస్కరించాలా అనే తుది నిర్ణయాధికారం పూర్తిగా స్పీకర్ లేదా ఛైర్మన్కే ఉంటుంది. వారు అనుమతిస్తేనే ఈ తొలగింపు ప్రక్రియ తదుపరి దశకు చేరుకుంటుంది.
సభాధ్యక్షులు ఆ నోటీసును లాంఛనంగా ఆమోదించిన తర్వాత, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్పై వచ్చిన ఆరోపణలపై లోతైన విచారణ జరిపేందుకు వెంటనే ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ఒక అత్యున్నత స్థాయి విచారణ కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తారు. ఈ కీలకమైన కమిటీలో సుప్రీంకోర్టుకు చెందిన ఒక సిట్టింగ్ న్యాయమూర్తి, ఏదైనా ఒక రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, అలాగే న్యాయ శాస్త్రంలో విశేష అనుభవం ఉన్న ఒక ప్రముఖ న్యాయనిపుణుడు సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ కమిటీ సీఈసీపై వచ్చిన అభియోగాలను అన్ని కోణాల్లో నిశితంగా దర్యాప్తు చేసి, ఆరోపణలు రుజువయ్యాయా లేదా అనే దానిపై సమగ్రమైన నివేదికను పార్లమెంటుకు సమర్పిస్తుంది. విచారణ నివేదికలో ఆరోపణలు వాస్తవమేనని తేలితే ఉభయ సభల్లో ఆ తీర్మానంపై ఓటింగ్ నిర్వహించి, ప్రత్యేక మెజారిటీతో నెగ్గితే రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో సీఈసీని బాధ్యతల నుంచి తొలగిస్తారు.
Slug: rules-and-procedure-to-remove-chief-election-commissioner-of-india