న్యూఢిల్లీ, 2026 సెప్టెంబర్ 20, (జనగళం డెస్క్):
దేశంలోని వ్యక్తిగత పన్ను చెల్లింపుదారుల్లో అత్యధికులు వినియోగించే అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్ ఫారమ్ ‘ITR-1’ (సహజ్). సంక్లిష్టమైన వ్యాపార లెక్కలు లేకుండా కేవలం జీతం, పెన్షన్ లేదా స్థిర ఆదాయ వనరులు కలిగిన సాధారణ ఉద్యోగులు సులభంగా తమ పన్ను వివరాలను ప్రభుత్వానికి నివేదించడానికి ఆదాయపు పన్ను శాఖ దీనిని రూపొందించింది.
వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి, ITR-1 ఫారమ్ను దాఖలు చేయడానికి ఆదాయపు పన్ను శాఖ నిర్దిష్ట నిబంధనలను విధించింది:
ఎవరు అర్హులు? (Eligibility Criteria):
- భారతీయ నివాసి (Resident and Ordinarily Resident) అయి ఉండాలి (ఎన్నారైలు దీనికి అనర్హులు).
- ఆర్థిక సంవత్సరంలో మొత్తం స్థూల ఆదాయం రూ. 50 లక్షలకు మించకూడదు.
- ఆదాయ వనరులు కేవలం జీతం (Salary) లేదా పెన్షన్, ఒకే ఒక ఇల్లు (సింగిల్ హౌస్ ప్రాపర్టీ), బ్యాంకు పొదుపు ఖాతా/ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ల వడ్డీ, డివిడెండ్లు మాత్రమే ఉండాలి.
- వ్యవసాయం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం రూ. 5,000 లోపు మాత్రమే ఉండాలి.
- సెక్షన్ 112A కింద నమోదైన ఈక్విటీ షేర్లు లేదా మ్యూచువల్ ఫండ్స్పై వచ్చిన దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాలు (LTCG) పన్ను మినహాయింపు పరిమితి అయిన రూ. 1.25 లక్షల లోపు ఉన్నవారు కూడా ITR-1 ద్వారా దాఖలు చేయవచ్చు.
ఎవరు అర్హులు కారు?:
- వ్యాపారం, ఫ్రీలాన్సింగ్ లేదా ప్రొఫెషన్ ద్వారా ఆదాయం పొందే వ్యక్తులు.
- ఒకటికి మించి గృహ ఆస్తులు ఉన్నవారు లేదా విదేశాల్లో ఆస్తులు, బ్యాంకు ఖాతాలు కలిగినవారు.
- ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ లేదా అన్లిస్టెడ్ కంపెనీల్లో డైరెక్టర్లుగా ఉన్నవారు, అన్లిస్టెడ్ షేర్లలో పెట్టుబడులు పెట్టినవారు.
- లాటరీలు, గుర్రపు పందేలు, గేమింగ్ ద్వారా ఆదాయం ఆర్జించే వ్యక్తులు ITR-1 కాకుండా ITR-2 లేదా ITR-3 ఫారమ్లను ఎంచుకోవాల్సి ఉంటుంది.
కీలక నిబంధనలు – మార్పులు:
ప్రస్తుతం సెక్షన్ 115BAC కింద ‘కొత్త పన్ను విధానం’ (New Tax Regime) డిఫాల్ట్గా అమలవుతోంది. పాత పన్ను విధానంలో (Old Tax Regime) మినహాయింపులు పొందాలనుకునే ఉద్యోగులు ఫారమ్ దాఖలు చేసే సమయంలో స్పష్టంగా ‘ఆప్ట్ ఔట్’ (Opt-Out) చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అలాగే గృహ రుణాలపై వడ్డీ మినహాయింపును క్లెయిమ్ చేసేటప్పుడు రుణదాత వివరాలు, లోన్ ఖాతా సంఖ్యను నమోదు చేయడం తప్పనిసరి. దేశీయంగా చలామణిలో ఉన్న అన్ని యాక్టివ్ బ్యాంక్ ఖాతాల వివరాలను రిఫండ్స్ నిమిత్తం తప్పనిసరిగా సమర్పించాలి.
అవసరమైన పత్రాలు & దాఖలు ప్రక్రియ:
ITR-1 అనుబంధ పత్రాలు జతచేయాల్సిన అవసరం లేని (Annexure-less) ఫారమ్ అయినప్పటికీ.. సంస్థ యాజమాన్యం ఇచ్చే ఫారమ్-16 (Form 16), వార్షిక సమాచార నివేదిక (AIS/TIS), ఫారమ్ 26AS, బ్యాంక్ వడ్డీ సర్టిఫికెట్లను ముందుగానే సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. ఆధార్ సంఖ్యను పాన్తో అనుసంధానించడం తప్పనిసరి. అధికారిక ఆదాయపు పన్ను పోర్టల్ (incometax.gov.in) ద్వారా లాగిన్ అయి, ప్రీ-ఫిల్డ్ వివరాలను సరిచూసుకుని, పన్ను బాధ్యతను లెక్కించి రిటర్న్స్ సమర్పించవచ్చు. దాఖలు చేసిన 30 రోజుల్లోగా ఆధార్ ఓటీపీ (Aadhaar OTP) లేదా నెట్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా ఈ-వెరిఫికేషన్ (e-Verify) పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది.